Dünýäde serişdeleriň azalmagy, daşky gurşawa parnik gazlarynyň zyýany we adam durmuşyna beýleki täsirleri sebäpli, adamlaryň ýaşyl ýaşaýyş baradaky habarlylygy barha gowulaşýar. Soňky ýyllarda "regenerasiýa edilen/gaýtadan işlenen çig mal" sözi geýim we öý dokma senagatynda meşhur bolýar. Adidas, Nike, Uniqlo we beýleki kompaniýalar ýaly käbir halkara meşhur geýim brendleri bu hereketiň tarapdarlarydyr.
Regenerirlenen sellýuloza süýümi we regenerirlenen poliester süýümi näme? Köp adamlar bu barada çaş-baş galýarlar.
1. Regenerirlenen sellýuloza süýümi näme?
Gaýtadan dikeldilen sellýuloza süýüminiň çig mallary tebigy sellýulozadyr (ýagny pagta, kenep, bambuk, agaçlar, gyrymsy agaçlar). Gaýtadan dikeldilen sellýuloza süýüminiň has gowy öndürijiligini döretmek üçin diňe tebigy sellýulozanyň fiziki gurluşyny üýtgetmeli. Onuň himiki gurluşy üýtgewsiz galýar. Ýönekeý söz bilen aýdylanda, gaýtadan dikeldilen sellýuloza süýümi tebigy asyl materialdan emeli tehnologiýa arkaly alynýar we işlenip çykarylýar. Ol emeli süýüme degişlidir, ýöne tebigy we poliester süýüminden tapawutlydyr. Ol himiki süýüme degişli DÄL!
“Liocell” diýlip hem atlandyrylýan Tencel süýümi bazarda giňden ýaýran gaýtadan dikeldilen sellýuloza süýümidir. Iňňeli agaçlaryň agaç sellýulozasyny, suwy we erginleri garyşdyryp, doly ereýänçä gyzdyryň. Garyndy aýrylandan we egirilenden soň, “Liocell” materialynyň önümçilik prosesi tamamlanýar. Modal we Tencel dokmaçylyk prinsipi meňzeş. Onuň çig mallary asyl agaçlardan alynýar. Bambuk süýümi bambuk sellýuloza süýümine we asyl bambuk süýümine bölünýär. Bambuk sellýuloza süýümi Moso bambusynyň sellýulozasyna funksional goşundylar goşmak arkaly ýasalýar we çygly egirme arkaly gaýtadan işlenýär. Asyl bambuk süýümi bolsa tebigy biologik agent bilen işlenilenden soň Moso bambusyndan alynýar.
2, Gaýtadan işlenen/regenerirlenen poliester süýümi näme?
Regenerasiýa prinsipine görä, regenerasiýa edilen poliester süýüminiň öndüriş usullary iki kategoriýa bölünip bilner: fiziki we himiki. Fiziki usul galyndy poliester materiallaryny sortlamak, arassalamak we guratmak, soňra bolsa gönüden-göni eretmek diýmekdir. Himiki usul bolsa galyndy poliester materiallaryny himiki reaksiýalar arkaly polimerleşmek monomerine ýa-da polimerleşmek aralyk önümlerine depolimerleşdirmek; arassalamak we bölmek tapgyrlaryndan soň regenerasiýa polimerleşmek we soňra eretmek eretmek diýmekdir.
Fiziki usulyň ýönekeý önümçilik tehnologiýasy, ýönekeý prosesi we önümçilik çykdajylarynyň pesligi sebäpli, soňky ýyllarda poliesteri gaýtadan işlemegiň esasy usuly bolup durýar. Gaýtadan işlenen poliesteriň önümçilik kuwwatynyň 70% -den 80% -e çenli bölegi fiziki usul bilen gaýtadan dikeldilýär. Onuň ýüplügi galyndylary mineral suw çüýşelerinden we Kola çüýşelerinden ýasalýar. Ol galyndylary gaýtadan ulanylýandygy üçin Ýewropa we ABŞ ýaly ösen ýurtlarda örän meşhurdyr. Gaýtadan işlenen poliester ýagyň ulanylyşyny azaldyp biler, taýýar PET ýüplüginiň her tonnasy 6 tonna ýagy tygşytlap biler. Howanyň hapalanmagyny azaltmaga we parnik täsirini gözegçilikde saklamaga goşant goşup biler. Mysal üçin: 600 kub santimetr göwrümli plastik çüýşäni gaýtadan işlemek = uglerodyň 25,2 g azaldylmagy = ýagyň 0,52 kub santimetr tygşytlanmagy = suwuň 88,6 kub santimetr tygşytlanmagy.
Şonuň üçin gaýtadan işlenen/gaýtadan işlenen materiallar geljekde jemgyýetiň esasy materiallary bolar. Egin-eşikler, aýakgaplar we stollar ýaly durmuşymyza ýakyndan baglanyşykly köp zatlar ekologiýa taýdan arassa gaýtadan işlenen materiallardan ýasalýar. Bu halk tarapyndan barha köp hoşal bolar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 22-nji iýuny
